Aleje Ujazdowskie


W latach 1724 - 1731, na polecenie króla Augusta II Mocnego, powstała droga krzyżowa zwana Kalwarią Ujazdowską. Prowadziła ona od obecnego pl. Trzech Krzyży do kościoła ujazdowskiego (w miejscu obecnego Belwederu), tam skręcała w dół i zawracała z powrotem w kierunku Góry Kalwaryjskiej (w miejscu obecnego ogrodu botanicznego), gdzie była ostatnia stacja. Projektantem tej drogi był królewski architekt Joahim Daniel Jauch z Miśni. Składała się ona z 28 murowanych kaplic-stacji, a na jej początku stanęły dwa złote krzyże na kolumnach, od których wzięła się nazwa Rozdroża Złotych Krzyży. Już za panowania Stanisława Augusta droga krzyżowa została zlikwidowana a jej górny odcinek stał się w roku 1766 drogą, która dała początek al. Ujazdowskim. Początkowo droga przecinała polne dróżki, które miały się wkrótce stać ulicami: Wilczą, Piękna, Aleje Róż... W 1768 powstał kolisty plac Na Rozdrożu, w miejscu przecięcia z droga do zamku Ujazdowskiego. Niedługo potem powstała Agrykola, uregulowano ul. Piękną a w latach 1774-80 założony został Park Łazienkowski. Na początku stulecia zaczęły powstawać pierwsze zabudowania od placu Trzech Krzyży do ul. Pięknej. W 1818 r. powstał na terenie części Łazienek ogród botaniczny, gdzie w 1825 r. wybudowano obserwatorium astronomiczne. W 1827 r. utworzona została Dolina Szwajcarska, ogród owocowy zamieniony z czasem na spacerowy. W 1857 r. aleje Ujazdowskie zostały oświetlone latarniami gazowymi. W niedługim czasie zaczęły powstawać wytworne wille i pałace arystokracji, a aleja stała się bardzo popularnym miejscem dzięki ogrodowi botanicznemu, Łazienką czy Dolinie Szwajcarskiej. W 1879 r. ulicę zaczęto kanalizować a na chodniki wylano asfalt. Z czasem dawny "plac marsowy" stał się miejscem zabaw gdzie organizowano pokazy cyrkowe i powstał pierwszy lunapark. Pod koniec stulecia przy placu Na Rozdrożu stanęła cerkiew, a aleje zostały wyłożone drewnianym brukiem, pomiędzy Doliną Szwajcarską a pl. Trzech Krzyży. Na przełomie XIX i XX wieku, wille zaczęły być zamieniane wytwornymi kamienicami. Część terenów Doliny Szwajcarskiej została rozparcelowana pod zabudowę, i powstała tutaj ul. Szopena. Była to w tym czasie najbardziej elegancka i najdroższa ulica w mieście. W 1907 roku zaczęto układać trakcję dla tramwaj elektrycznych. W latach międzywojennych powstało tutaj wiele ambasad i poselstw, a w 1927 r. odbyła się Międzynarodowa Wystawa Higieniczno-Sanitarna w Dolinie Szwajcarskiej. We wrześniu 1939 r., po zdobyciu przez Niemców Warszawy w alejach Ujazdowskich Adolf Hitler przyjął defiladę swoich wojsk. Rok później zmieniła nazwę na Lindenalee, a ogród botaniczny był jedynym parkiem dostępnym dla Polaków. Wiosną 1943 r. Niemcy wysiedli Polaków i utworzyli w alejach niemiecka dzielnicę. Po Powstaniu Warszawskim kamienice i pałace w alejach zostały spalone przez Niemców. Odbudowa trwała do 1955 r. W latach 1960 - 1961 zabudowano zachodnią stronę placu Na Rozdrożu, a w 1971 - 1974 sam plac został całkowicie przebudowany w związku z przeprowadzeniem trasy Łazienkowskiej. Aleje Ujazdowskie nazywane też były aleją Ujazdowską, a w czasach powojennych nazwano je aleją Stalina.

Foto 1
Foto 2